Testament of wettelijke regeling: wat past bij u?
Heeft u geen testament, dan bepaalt het wettelijke erfrecht wie uw erfgenamen zijn. Dat kan goed aansluiten bij een eenvoudige gezinssituatie, maar de wet kent uw persoonlijke wensen, familieverhoudingen en financiële doelen niet.
Een testament geeft u ruimte om binnen de wettelijke grenzen andere of aanvullende keuzes vast te leggen.
Uit landelijk representatief onderzoek dat DELA in december 2025 publiceerde, blijkt dat ruim één op de drie Nederlanders een testament heeft opgesteld. Veel mensen vertrouwen dus op de wettelijke regeling, stellen de keuze uit of hebben nog niet onderzocht of de wet bij hun situatie past.
Wat gebeurt er zonder testament?
De wet verdeelt mogelijke erfgenamen in groepen. Een volgende groep komt pas aan de beurt als er in de eerdere groep geen erfgenamen zijn.
Bent u getrouwd of geregistreerd partner en heeft u kinderen, dan geldt meestal de wettelijke verdeling:
- uw partner en kinderen zijn erfgenaam;
- uw partner krijgt de bezittingen en schulden van de nalatenschap;
- de kinderen krijgen doorgaans een geldvordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel;
- die vordering is meestal pas later opeisbaar.
Voor samenwoners zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap geldt deze wettelijke verdeling niet automatisch. Ook stiefkinderen erven niet automatisch als eigen kind. Juist dan kan een testament belangrijk zijn.
Wanneer kan een testament zinvol zijn?
Denk aan situaties zoals:
- u woont samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap;
- u heeft een samengesteld gezin;
- u wilt een stiefkind, goed doel of andere persoon laten erven;
- u wilt een executeur benoemen;
- u heeft een onderneming;
- u bezit een woning, familiebezit of vermogen met bijzondere afspraken;
- u wilt voogdij, bewind of specifieke legaten regelen;
- u wilt afwijken van de wettelijke verdeling.
Alleen een notaris kan een testament opstellen of wijzigen.
De eerste controle na een overlijden
Na een overlijden is het belangrijk om te controleren of er een testament is. Een particulier kan dit kosteloos navragen bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Het CTR vermeldt of een testament is geregistreerd en bij welke notaris; het geeft niet de inhoud van het testament.
Drie keuzes voor erfgenamen
Voordat erfgenamen de nalatenschap afwikkelen, moeten zij zorgvuldig omgaan met de keuze om de erfenis:
- zuiver te aanvaarden - u accepteert bezittingen én schulden;
- beneficiair te aanvaarden - u accepteert onder voorrecht van boedelbeschrijving;
- te verwerpen - u doet afstand van de erfenis.
Gedrag kan gevolgen hebben voor de keuze. Neem daarom niet zomaar goederen mee en betaal niet zonder overleg schuldeisers uit de nalatenschap. Bij twijfel over schulden of gevolgen is tijdig juridisch advies verstandig.
Beneficiair aanvaarden en verwerpen legt u vast via de rechtbank. In 2026 bedraagt het griffierecht voor een akte nalatenschap € 165. Erfgenamen die dezelfde keuze gezamenlijk indienen, betalen in beginsel eenmaal griffierecht. Controleer altijd het actuele bedrag en de procedure bij Rechtspraak.
Wanneer is een verklaring van erfrecht nodig?
Een verklaring van erfrecht is een notariële verklaring waarin onder meer staat:
- wie de erfgenamen zijn;
- of er een testament is;
- wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen.
De verklaring is niet in iedere nalatenschap automatisch verplicht. Een bank, verzekeraar of andere instantie kan er wel om vragen om vast te stellen wie bevoegd is. Vraag daarom eerst welke verklaring in uw situatie nodig is.
Is in een testament een executeur benoemd, dan kan een notaris soms een verklaring van executele afgeven. De notaris kan uitleggen welke verklaring bij de situatie past. Notaristarieven verschillen per kantoor en complexiteit; vraag vooraf een offerte en duidelijke scope.
De rol van notaris en nalatenschapscoach
De notaris zorgt voor notariële akten, juridische vaststelling en uitleg van het testament. Een nalatenschapscoach kan het praktische en administratieve werk structureren.
FinCentia kan onder meer helpen met:
- een overzicht van bezittingen en schulden;
- het verzamelen en ordenen van documenten;
- begrijpelijke informatie over proces en keuzemomenten;
- communicatie met erfgenamen en betrokken instanties;
- voorbereiding van informatie voor notaris en belastingaangiften;
- overzicht rond de woning en hypotheek;
- een vast aanspreekpunt tijdens de afwikkeling.
Zo krijgt de notaris gerichte informatie en houden nabestaanden beter zicht op het geheel.
De essentie
Met of zonder testament: een nalatenschap vraagt om duidelijke bevoegdheden, betrouwbare informatie en zorgvuldige keuzes. Door uw situatie bij leven te bekijken, verkleint u de kans op onduidelijkheid voor uw naasten.
Bronnen en actualiteit
Laatst inhoudelijk gecontroleerd op 27 juli 2026: